ความดันโลหิตสูง (Hypertension) คือภาวะที่แรงดันของเลือดต่อผนังหลอดเลือดสูงกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง ค่าความดันประกอบด้วยตัวเลขสองค่า คือ ค่าบน (ขณะหัวใจบีบตัว) และค่าล่าง (ขณะหัวใจคลายตัว) เมื่อความดันสูงเป็นเวลานาน หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น และหลอดเลือดทั่วร่างกายค่อย ๆ เสื่อมสภาพ
รู้จักโรคและสาเหตุ
ผู้ป่วยความดันสูงส่วนใหญ่เป็นชนิดที่ไม่ทราบสาเหตุชัดเจน ซึ่งสัมพันธ์กับพันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่สะสมมานาน ปัจจัยเสี่ยงที่พบบ่อย ได้แก่
- กินเค็มจัด อาหารแปรรูป และอาหารรสจัดเป็นประจำ
- น้ำหนักเกินหรืออ้วน และขาดการออกกำลังกาย
- สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
- ความเครียดสะสม นอนหลับไม่เพียงพอ
- อายุที่มากขึ้น และมีประวัติคนในครอบครัวเป็นความดันสูง
อาการที่ควรสังเกต
จุดที่อันตรายที่สุดคือ ความดันสูงมักไม่มีอาการ หลายคนจึงไม่รู้ตัวจนกว่าจะตรวจพบหรือเกิดภาวะแทรกซ้อน บางรายอาจมีอาการเล็กน้อย เช่น ปวดศีรษะตื้อ ๆ ที่ท้ายทอย เวียนศีรษะ หรือมึนงง ซึ่งไม่จำเพาะ การวัดความดันสม่ำเสมอจึงเป็นวิธีเดียวที่จะรู้จริง
- วัดความดันสม่ำเสมอ เพราะ "ภัยเงียบ" มักไม่เตือนล่วงหน้า
- นั่งพักก่อนวัด 5 นาที ไม่พูดคุย และวัดในเวลาใกล้เคียงกัน
- จดค่าที่วัดได้ไว้ เพื่อให้แพทย์ดูแนวโน้มได้แม่นยำ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
ความดันสูงที่ไม่ควบคุมจะค่อย ๆ ทำลายอวัยวะสำคัญ จนนำไปสู่โรคร้ายแรงได้ ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง ได้แก่
- หัวใจ — หัวใจโต กล้ามเนื้อหัวใจหนา หัวใจขาดเลือด และหัวใจวาย
- หลอดเลือดสมอง — เพิ่มความเสี่ยงอัมพฤกษ์ อัมพาต (สโตรก)
- ไต — ไตเสื่อมเรื้อรัง จนถึงขั้นไตวาย
- ตา — หลอดเลือดที่จอประสาทตาเสียหาย ทำให้การมองเห็นแย่ลง
เป้าหมายคือคุมความดันให้อยู่ในเกณฑ์
การควบคุมความดันที่ดีไม่ได้หมายถึงการรอให้มีอาการแล้วค่อยกินยา แต่คือการรักษาค่าความดันให้อยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์กำหนดอย่างสม่ำเสมอ ทั้งจากการปรับพฤติกรรมและกินยาตามที่สั่ง เพื่อชะลอความเสียหายต่อหัวใจ สมอง และไตในระยะยาว
การป้องกันและดูแลตัวเอง
การปรับพฤติกรรมช่วยลดความดันได้จริง และเป็นพื้นฐานสำคัญควบคู่กับการใช้ยา เริ่มได้จากสิ่งเหล่านี้
- ลดเค็ม หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป ของหมักดอง และน้ำปลา/ซีอิ๊วในปริมาณมาก
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เช่น เดินเร็ว อย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที
- คุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และกินผักผลไม้ให้มากขึ้น
- งดบุหรี่ ลดเหล้า จัดการความเครียด และนอนหลับให้พอ
- กินยาตามแพทย์สั่งอย่างต่อเนื่อง ห้ามหยุดยาเองแม้ความดันจะดีขึ้น
คลินิกแพทย์อภิเดชดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังโดยแพทย์ มีบริการตรวจสุขภาพ วัดความดัน เจาะเลือดประเมินความเสี่ยงหัวใจและไต พร้อมติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยให้คุณคุมความดันได้ตั้งแต่ใกล้บ้าน
สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์
- ความดันสูงมาก ร่วมกับปวดศีรษะรุนแรงผิดปกติ
- เจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือใจสั่นรุนแรง
- เห็นภาพซ้อน ตามัวเฉียบพลัน
- แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด
- หากมีอาการเหล่านี้ ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที อย่ารอดูอาการ