ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง หรือ Eczema (มีชื่อเรียกในกลุ่มหนึ่งว่า atopic dermatitis) คือภาวะที่ผิวหนังอักเสบเรื้อรัง ทำให้ผิวคัน แห้ง แดง และลอกเป็นขุย มักเกิดซ้ำ ๆ เป็น ๆ หาย ๆ พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยเฉพาะคนที่ผิวแพ้ง่ายหรือมีประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว เช่น หอบหืดหรือแพ้อากาศ
สาเหตุและกลไกการเกิด
ผู้ที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนังมักมีเกราะป้องกันผิว (skin barrier) ที่อ่อนแอกว่าปกติ ทำให้ผิวสูญเสียความชุ่มชื้นได้ง่ายและไวต่อสิ่งกระตุ้น เมื่อผิวแห้งและถูกกระตุ้น ระบบภูมิคุ้มกันจะตอบสนองจนเกิดการอักเสบและความคัน ยิ่งเกาก็ยิ่งทำให้ผิวเสียหายและอักเสบมากขึ้น กลายเป็นวงจรคัน-เกาที่ทำให้อาการเรื้อรัง
สิ่งที่กระตุ้นให้กำเริบ
การรู้จักและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นเป็นหัวใจสำคัญของการควบคุมอาการ
- อากาศแห้งหรือเย็น และการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิอย่างรวดเร็ว
- สบู่หรือผลิตภัณฑ์ที่มีฤทธิ์แรง น้ำหอม และสารเคมีที่ระคายผิว
- เหงื่อ ฝุ่น ขนสัตว์ และเสื้อผ้าเนื้อหยาบ เช่น ขนสัตว์
- ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ
การดูแลและรักษา
การดูแลผิวอย่างสม่ำเสมอช่วยลดความถี่และความรุนแรงของการกำเริบได้มาก
- ทามอยส์เจอไรเซอร์สม่ำเสมอทุกวัน โดยเฉพาะหลังอาบน้ำขณะผิวยังหมาด
- หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น ใช้สบู่อ่อนโยน และไม่อาบน้ำร้อนจัด
- พยายามไม่เกา ตัดเล็บให้สั้น และใช้ยาทาลดการอักเสบตามที่แพทย์สั่ง
มอยส์เจอไรเซอร์คือพื้นฐานที่สำคัญที่สุด
การบำรุงผิวให้ชุ่มชื้นอย่างสม่ำเสมอช่วยเสริมเกราะป้องกันผิวและลดการกำเริบได้อย่างชัดเจน ควรเลือกผลิตภัณฑ์สูตรอ่อนโยน ปราศจากน้ำหอม และทาซ้ำได้บ่อยเท่าที่ผิวต้องการ ส่วนยาทาลดการอักเสบควรใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์
การป้องกันการกำเริบ
นอกจากการบำรุงผิว ควรสังเกตและจดบันทึกสิ่งที่ทำให้อาการกำเริบของตัวเอง สวมเสื้อผ้าเนื้อนุ่มระบายอากาศ รักษาความชุ่มชื้นในอากาศที่แห้ง จัดการความเครียด และพักผ่อนให้เพียงพอ จะช่วยให้ผิวสงบและกำเริบน้อยลง
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
- ผื่นมีลักษณะติดเชื้อ — แฉะ มีน้ำเหลือง เป็นหนอง หรือมีสะเก็ดสีเหลือง
- มีไข้ร่วมกับผื่นที่อักเสบมากขึ้น
- ผื่นลามกว้าง คันรุนแรงจนรบกวนการนอนและการใช้ชีวิต
- ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น หรืออาการกำเริบบ่อยและถี่ขึ้น
ที่คลินิกแพทย์อภิเดช เราตรวจรักษาโรคผิวหนังรวมถึงผื่นภูมิแพ้ผิวหนังโดยแพทย์ ช่วยประเมินความรุนแรง ค้นหาสิ่งกระตุ้น และวางแผนการดูแลรักษาที่เหมาะกับผิวของแต่ละคน เพื่อให้ควบคุมอาการคันเรื้อรังได้ดีขึ้น